Eerbetoon aan de overledenen: Los Finados in Belize

Nu oktober ten einde loopt, kijken velen ernaar uit om Halloween-kostuums aan te trekken, feestjes bij te wonen en door de buurt te trekken om snoep te gaan halen. Ondertussen maken de Maya-Mestizo-gemeenschappen in het noorden en westen van Belize zich op voor een plechtige traditie: Los Finados. Dit culturele evenement, ook wel bekend als Día de los Muertos of Dag van de Doden, is een samensmelting van inheemse en katholieke gebruiken en overtuigingen, waarbij van 1 tot en met 9 november overleden dierbaren worden geëerd.

Dag van de Engeltjes

Los Finados vindt zijn oorsprong in de Yucateekse traditie in Mexico, Hanal Pixan (Voedsel voor de zielen), het offer aan de doden. Men gelooft dat de zielen van overleden dierbaren terugkeren voor een bezoek vanuit het vagevuur, een plek waar de ziel wordt gezuiverd. Op 1 november, ook wel Día de Los Angelitos of Dag van de Kleine Engeltjes genoemd, wordt stilgestaan bij overleden kinderen met een uniek altaar dat versierd is met zoet brood, snoep en andere lekkernijen.

Dag van de Zielen

De volgende dag, 2 november, Día de los Animas of Allerzielen, staat in het teken van overleden volwassen dierbaren. Gezinnen richten altaren in met het favoriete eten, lekkernijen en drankjes van de overledene, waaronder las conservas (gestoofd fruit –pompoen, papaja, craboo, watermeloen, enz.), ix’pasha en bollos. Ix’pasha is een seizoensgebonden pap gemaakt van paarse maïs, en bollos is een maaltijd gemaakt met masa (maïsdeeg) en ix’pelón – een speciale boon om dit specifieke gerecht te maken. Alleen de kok mag de ix’pasha proeven, en de rest wordt uitgedeeld om te eten na de novena en de gebeden. Normaal gesproken is koken voor Los Finados een gezinsinspanning en is het een rustig, heilig moment terwijl de geesten onderweg zijn. 

Het altaar is versierd met bloemen, foto’s van de overledenen, religieuze afbeeldingen of beelden, enwaskaarsen, ook wel ‘las velas de cera’ genoemd. De lokale bevolking maakte de kaarsen van bijenwas, wat wordt beschouwd als de zuiverste lichtbron om de geesten of dieren terug naar de onderwereld te leiden. Wanneer de vlammen naar het oosten branden, zijn de geesten op weg om op bezoek te komen, en wanneer ze naar het westen branden, vertrekken ze. Las velas de cera mogen niet met de mond worden uitgeblazen, dus het altaar moet de kaarsen volledig opbranden.

Er worden dankgebeden opgezegd ter ere van de overledenen. Daarna nuttigen de families het apart gezette voedsel, in de overtuiging dat de geesten de essentie van de offers hebben opgenomen. De rituelen duren negen dagen, waarbij dagelijks gebeden worden opgezegd ter nagedachtenis.

Op 9 november, de laatste dag van Los Finados in Belize, plaatsen families kaarsen langs de weg om de geesten de weg terug naar hun rustplaats te wijzen. In veel gemeenschappen wordt de viering afgesloten met een mis en een processie naar de begraafplaats, waar nabestaanden bij de graven gebeden opzeggen en bloemen, kransen, eten en drinken offeren.

Gemeenschapsfeesten en evenementen

In het noorden en westen van Belize worden er diverse evenementen georganiseerd ter ere van Los Finados, zoals de Noche de Cuenta Cuentos – waarbij verhalen over bovennatuurlijke ervaringen worden verteld –, nachtmarkten en tentoonstellingen van altaren. De gemeenschap is prachtig versierd, terwijl de klanken van de marimba door de omgeving weerklinken en de lokale bevolking in traditionele klederdracht en met beschilderde gezichten rondloopt. Om de traditie in ere te houden, organiseert het Nationaal Instituut voor Cultuur en Geschiedenis verschillende workshops waarin wordt geleerd hoe men authentieke gerechten en waskaarsen kan maken.

De verschillende varianten van Los Finados inBelizelaten zien op welke bijzondere manieren gemeenschappen contact houden met de overledenen. Het is een heilige, maar tegelijkertijd levendige culturele traditie die van generatie op generatie wordt doorgegeven.

Foto op de banner: Northern Maya Association of Belize